حمله به ناو «دنا»، نقض آشکار آزادی دریانوردی و اصول حقوق بشر بود

حجت‌الاسلام محسن اسدی‌موحد عضو مجمع نمایندگان طلاب زباندان حوزه علمیه خراسان، در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه در مشهد، اظهار داشت: در روزهای اخیر پهنه آبی جهان شاهد رویدادی بود که نه‌تنها وجدان بیدار بشریت، بلکه بنیان‌های حقوق بین‌الملل را نیز به لرزه درآورد. خبر هولناک حمله یک فروند زیردریایی ایالات متحده آمریکا به ناو ایرانی «دنا» در آب‌های بین‌المللی، فراتر از یک درگیری نظامی ساده، یک تراژدی انسانی تمام‌عیار به شمار می‌رود که مرزهای وقاحت و نقض قوانین بین‌المللی را جابه‌جا کرده است.

وی افزود: امروز که پیکرهای مطهر شهدای این حادثه به آغوش میهن بازگشته‌اند، ابعاد فاجعه بیش از پیش آشکار شده، از مجموع ۱۳۴ نفر خدمه حاضر در این شناور، ۱۰۴ نفر به شهادت رسیده‌اند. در این میان، غربت ۲۰ پیکر که هرگز یافت نشدند و نامشان در فهرست «جاویدالاثرها» ثبت شده است، نشانه‌ای از عمق جنایتی است که در سکوت اعماق دریا رخ داد.

دانشجوی حقوق بین‌الملل دانشگاه علوم اسلامی رضوی اضافه کرد: آنچه این واقعه را از منظر حقوقی به چالشی جدی برای مدعیان نظم جهانی تبدیل می‌کند، ماهیت مأموریت ناو دنا است، این شناور در حال انجام یک مأموریت آموزشی بوده و اکثریت خدمه آن را جوانان، دانشجویان و افسران کارآموز تشکیل می‌دادند که در آغاز مسیر خدمت نظامی خود قرار داشتند.

نقض اصل آزادی دریانوردی و تعرض به حاکمیت ملی ایران

این پژوهشگر حقوق بین‌الملل با بیان اینکه نخستین اصل نقض‌شده در این حادثه «اصل آزادی دریانوردی» در آب‌های آزاد است، تصریح کرد: بر اساس کنوانسیون ۱۹۸۲ حقوق دریاها (UNCLOS) که به‌عنوان قانون اساسی دریاها شناخته می‌شود، تمامی کشتی‌ها اعم از تجاری و نظامی حق تردد آزادانه و صلح‌آمیز در آب‌های بین‌المللی را دارند. حمله بدون تحریک پیشین به یک شناور نظامی در آب‌های آزاد و در زمان صلح، مصداق آشکار تجاوز و نقض بند چهار ماده دوم منشور ملل متحد است که اعضا را از توسل به زور یا تهدید به زور علیه تمامیت ارضی یا استقلال سیاسی کشورها منع می‌کند.

وی ادامه داد: ناو دنا به‌عنوان نمادی از حاکمیت جمهوری اسلامی ایران در آب‌های آزاد حضور داشته و تعرض به آن در واقع تعرض مستقیم به حاکمیت ملی ایران محسوب می‌شود. حتی اگر در برخی تحلیل‌های مغرضانه فرض وجود مخاصمه مسلحانه مطرح شود، عملکرد زیردریایی آمریکایی بر اساس قواعد حقوق جنگ دریایی و حقوق بشردوستانه بین‌المللی نیز به‌شدت قابل محکومیت است.

حجت‌الاسلام اسدی‌موحد با اشاره به اصول بنیادین حقوق بشردوستانه، اظهار کرد: یکی از مهم‌ترین این اصول «اصل تفکیک» است، بر اساس دستورالعمل‌های بین‌المللی از جمله راهنمای سن‌رمو، حمله به اهداف نظامی تنها در صورتی مجاز است که اصولی همچون «تناسب» و «منع رنج غیرضروری» رعایت شود، شهادت ۱۰۴ نفر از ۱۳۴ خدمه این شناور نشان‌دهنده حمله‌ای با قدرت تخریب حداکثری است که با هیچ منطقی از «ضرورت نظامی» سازگار نیست، هدف قرار دادن ناوی که بخش قابل توجهی از خدمه آن نیروهای آموزشی و کارآموز هستند، مصداقی آشکار از نقض قواعد بنیادین حقوق بشردوستانه به شمار می‌رود.

بی‌اعتنایی به ملاحظات بشردوستانه و اصل هشدار در جنگ دریایی

وی با تأکید بر اینکه حضور نیروهای جوان و آموزشی، بُعد انسانی این حادثه را برجسته‌تر می‌کند، خاطرنشان کرد: در اسناد حقوق بشردوستانه از جمله کنوانسیون‌های چهارگانه ژنو، تأکید ویژه‌ای بر کاهش آلام انسانی در مخاصمات شده است، مطابق ماده ۱۲ کنوانسیون دوم ژنو، اعضای نیروهای مسلح که در دریا هستند باید در هر شرایطی مورد احترام و حمایت قرار گیرند. حمله غافلگیرانه یک زیردریایی به ناوی که مملو از جوانان در حال آموزش است، نشان‌دهنده نادیده گرفتن کامل ملاحظات بشردوستانه است.

عضو مجمع نمایندگان طلاب زباندان حوزه علمیه خراسان، بیان کرد: این جوانان اگرچه یونیفرم نظامی بر تن داشتند، اما در عمل در حال گذراندن دوره‌های علمی و آموزشی بوده و تهدید بالفعل و فوری علیه ناوگان آمریکایی محسوب نمی‌شدند. در چنین شرایطی، ادعای «ضرورت نظامی» که تنها توجیه‌کننده استفاده از زور در مخاصمات است، کاملاً زیر سؤال می‌رود.

وی ادامه داد: از سوی دیگر، ممکن است دولت آمریکا با تمسک به مفهوم منسوخ «دفاع مشروع پیش‌دستانه» در پی توجیه این اقدام برآید؛ حال آنکه بر اساس ماده ۵۱ منشور ملل متحد، دفاع مشروع تنها زمانی مجاز است که یک «حمله مسلحانه» واقعی رخ داده باشد، ناو دنا هیچ شلیکی انجام نداده و بر اساس معیار حقوقی «کارولین» نیز هیچ تهدید فوری و اجتناب‌ناپذیری از سوی این ناو آموزشی متوجه زیردریایی مهاجم نبوده است.

حجت‌الاسلام اسدی‌موحد، با اشاره به نقض «اصل هشدار مقتضی» در این حادثه، ادامه داد: در رویه‌های عرفی جنگ دریایی، ارائه هشدار پیش از حمله به شناورهایی که در حال عملیات تهاجمی نیستند یک الزام حقوقی محسوب می‌شود. حمله زیردریایی به دلیل ماهیت پنهان‌کارانه خود عملاً هرگونه فرصت واکنش، تسلیم یا حتی تخلیه اضطراری خدمه را سلب کرده است، غرق کردن یک ناو آموزشی بدون فراهم کردن امکان نجات خدمه، نقض آشکار اصول بنیادین انسانیت به شمار می‌رود.

وی خاطرنشان کرد: افزون بر این، حقوق بین‌الملل بشردوستانه بر حفظ کرامت انسانی حتی پس از مرگ نیز تأکید دارد. رها کردن صحنه حادثه بدون فراهم شدن امکان عملیات امداد و نجات برای یافتن مفقودان، نقض تعهدات اخلاقی و حقوقی دولت مهاجم تلقی می‌شود.

انتهای پیام /